Raport psz.pl: Różne oblicza terroryzmu

• afganistan
• al-kaida
• islam
• kurdowie
• piractwo
• talibowie
• terroryzm

Po zamach na wieże World Trade Center we wrześniu 2001 r. terroryzm na dobre zagościł w naszym świecie. Wprawdzie jest to zjawisko znane od bardzo dawna, ale ten spektakularny atak sprawił, że terroryzm – z wydatną pomocą mediów – stał się słowem-kluczem opisującym rzeczywistość początku XXI wieku.

Nowojorski zamach sprawił, że terroryzm powszechnie zaczął kojarzyć się z islamem i Al-Kaidą. Z drugiej strony „medialna kariera” tego słowa sprawiła, że zaczęło ono być wykorzystywane do opisywania bardzo różnorodnych zjawisk, mających odmienne przyczyny i cele. W ten sposób starano się uprościć otaczający nas świat.

W rzeczywistości jednak terroryzm niejedną ma twarz i stawianie w jednym rzędzie talibów, bojowników Al-Kaidy, somalijskich piratów, Kurdów czy Basków – choć często uprawnione ze względu na stosowane środki – nie przybliżało nas do lepszego zrozumienia tych problemów. Dlatego warto bliżej przyjrzeć się, czym jest terroryzm, dlaczego może być skuteczny tylko ze względu na samą możliwość wystąpienia, przeanalizować swoistą symbiozę mediów z terroryzmem i pamiętać, że każdy przypadek należy osobno analizować, starając się porzucić narastające wokół zagadnienia terroryzmu stereotypy.

Aspekty psychologiczne terroryzmu
Fundamentalnym elementem zjawiska terroryzmu jest epatowanie strachem, wywołanym często nie tyle atakami czy zamachami, co już nawet samą ich perspektywą czy zapowiedzią. Strach, groza, „terror” – są dla osób i ugrupowań posługujących się terroryzmem zarówno jednym ze środków dla realizacji określonych celów, jak też celem samym w sobie. Działania terrorystyczne muszą się więc charakteryzować znacznym efektem psychologicznym oraz dużym oddźwiękiem społecznym i medialnym – tylko wówczas dany akt terrorystyczny może być bowiem skuteczny.
Przeczytaj więcej o psychologicznych aspektach terroryzmu

Rola mediów
Brian Jenkins, ekspert do spraw terroryzmu i bezpieczeństwa w RAND Corporation, stwierdził w 1974 roku, że „terroryzm to teatr”, a ataki terrorystów są często starannie zaplanowane w taki sposób, by przyciągnąć uwagę mediów. I rzeczywiście, współczesny terroryzm istnieje w swoistej symbiozie z mediami – to one są środkiem przekazu strachu, one umożliwiają rozesłanie przesłania terrorystów, pośrednio pomagając w realizacji ich celów. Współcześni terroryści pragną zdobycia rozgłosu, zaistnienia w świadomości jak największej rzeszy ludzi oraz ich zastraszenia. Są one możliwe do osiągnięcia jedynie dzięki mediom. Najskuteczniejszym sposobem osiągnięcia tego celu, a więc skupienia na sobie uwagi mediów jest z kolei przeprowadzenie spektakularnych akcji – w końcu współczesne media gonią właśnie za sensacją…
Przeczytaj więcej o symbiozie terroryzmu z mediami

Związki z islamem
Dla wielu ludzi terroryzm jednoznacznie kojarzy się z islamem. Terroryzm islamski był już opisywany na wiele różnych sposobów. Powstało też wiele stereotypów związanych zarówno z tym zjawiskiem, jak i samym islamem. Oczywiście, zawsze przy próbie kojarzenia islamu z terrorem, wyznawcy tej religii podkreślają, że Koran wcale nie zachęca do przemocy i propaguje pokój i wykorzystywany jest umiejętnie przez terrorystów do ich zbrodniczej działalności. Dlatego też ważne jest zrozumienie, czym jest terroryzm dla islamu i vice versa.
Przeczytaj więcej o problemie terroryzmu w islamie

Działania w Afganistanie
Amerykańska krucjata przeciwko islamskiemu terroryzmowi ruszyła w Afganistanie. Po prawie dekadzie działań, trudno wystawić im pozytywną ocenę. Pomimo zaangażowania dziesiątek tysięcy żołnierzy, sytuacja jest daleka od opanowania. Co gorsza, obecna sytuacja geopolityczna w regionie wskazuje, ze nie wystarczy już militarne i polityczne zwycięstwo w samym Afganistanie. Front wojny rozszerzył się również na Pakistan, gdzie możliwości działania Zachodu póki co ograniczają się w gruncie rzeczy jedynie do środków dyplomatycznych.
Przeczytaj więcej o wojnie z islamskim ekstremizmem w Afganistanie

Rola służb specjalnych
Nowe sposoby działania współczesnych terrorystów wymierzone w cywilnych mieszkańców miast, zmusiła poszczególne kraje, jak również reprezentujące je organizacje międzynarodowe, do zreformowania dotychczasowych sposobów postępowania z tym rodzajem przemocy politycznej. Walka z terroryzmem otrzymała nowy wymiar, w którym aktywność wywiadowcza i kontrwywiadowcza poszczególnych państw odgrywa kluczową rolę. Pozyskiwanie cennych i wyprzedzających informacji, korzystanie z najnowocześniejszych technologii, infiltracja środowiska stały się koniecznymi działaniami, od których skuteczności zależy bezpieczeństwo milionów ludzi.
Przeczytaj więcej o działaniach służb specjalnych w walce z terroryzmem

Znaczenie Unii Europejskiej
Ze względu na udział wielu unijnych państw w koalicji antyterrorystycznej oraz obecność licznej mniejszości muzułmańskiej w Europie, Unia Europejska była szczególnie narażona na działalność ekstremistów. Obawy te potwierdziły najbardziej tragiczne zamachy terrorystyczne w Madrycie i Londynie. Z tego względu państwa UE od wielu lat wspierają globalne oraz regionalne wysiłki na rzecz zapobiegania i zwalczania aktów terroryzmu oraz innych poważnych przestępstw im towarzyszących.
Przeczytaj więcej o działaniach Unii Europejskiej wobec międzynarodowego terroryzmu

Morski terroryzm XXI wieku
Piractwo istniało od początków morskiej żeglugi i pomimo modernizacji, istnienia nowoczesnych technologii i środków komunikacji, jest ono nadal obecne. Koncentruje się w akwenach Azji Południowo-Wschodniej, Afryki czy Ameryki Środkowej, przez które przebiegają istotne szlaki transportowe. Żegluga morska jest dziś prawdziwym krwiobiegiem współczesnej, globalnej gospodarki. Trudno zatem się dziwić, że stała się niezwykle atrakcyjnym obiektem oddziaływania rozmaitych grup zbrojnych - szczególnie piratów i terrorystów.
Przeczytaj więcej o piractwie i morskim terroryzmie XXI wieku

Przykład Somalii
Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów piractwa stały się działania na wodach przybrzeżnych pogrążonej w wewnętrznym chaosie Somalii. Choć temat ten zszedł z pierwszych stron gazet, choć brakuje spektakularnych porwań, choć udało się skonstruować międzynarodową koalicję okrętów patrolowo-eskortujących (w której wzięły udział nawet okręty Chin), piraci nadal są obecni w tym rejonie i nadal działają. Problem nie został rozwiązany, a tylko zapomniany.
Przeczytaj więcej o somalijskim piractwie

Terroryzm jednej sprawy
Wśród wielu obliczy terroryzmu znajduje się również zjawisko „terroryzmu jednej sprawy”. Choć nie jest on szczególnie dolegliwy (zwłaszcza w porównaniu  z działaniami Al-Kaidy), to jednak z tą formą terroryzmu mieszkańcy bogatego Zachodu mieli okazję stykać się wyjątkowo często. Jest to działalność terrorystyczna poświęconą jednemu, konkretnemu postulatowi, ekstremistyczna działalność rozmaitych grup czy ruchów społecznych, próbujących w radykalny sposób rozwiązać jakiś problem społeczny. Do tego rodzaju zjawisk zalicza się m.in. ekstremizm proekologiczny, animalistyczny oraz antyaborcyjny.
Przeczytaj więcej o terroryzmie jednej sprawy

Kwestia kurdyjska
Problemem, który często przedstawiany jest jedynie w perspektywie aktywności terrorystycznej, jest kwestia mniejszości kurdyjskiej w Turcji. Ze względu na działalność Partii Pracujących Kurdystanu, która w 1984 r. rozpoczęła zbrojną walkę przeciw „tureckiemu kolonializmowi”, problem relacji kurdyjsko – tureckich jest przekoloryzowany i ukazywany jako konflikt kurdyjskich terrorystów i władz Turcji. Jest to jednak nadmierne uproszczenie, a w przeszłości oba narody pokazały już, że w imię obopólnych korzyści potrafią żyć obok siebie.
Przeczytaj więcej o problemie kurdyjskim w Turcji