02 wrzesień 2009

Afgańskie wybory prezydenckie i lokalne z 20 sierpnia br., wbrew obawom i pesymistycznym prognozom, okazały się – w aspekcie strategicznym – znaczącym sukcesem. Fakt, iż w kraju objętym faktyczną wojną domową, z aktywnym zbrojnym podziemiem i brakiem kontroli rządu nad wieloma regionami, udało się przeprowadzić proces głosowania w zasadzie według reguł demokratycznych – musi zostać obiektywnie uznany za sukces zarówno władz w Kabulu, jak i społeczności  międzynarodowej, zaangażowanej w Afganistanie. Na optykę taką nie powinny przy tym rzutować ani problemy z głosowaniem w wielu dystryktach kraju (w tym nieczynne ze względów bezpieczeństwa lokale wyborcze), ani relatywnie niska frekwencja (zwłaszcza na obszarach pusztuńskiego południa) czy też nieprawidłowości podczas głosowania. Także obecne trudności z liczeniem głosów i uznaniem wyników elekcji przez opozycję nie mogą wpływać na całościową pozytywną ocenę sytuacji. Tym samym, biorąc pod uwagę rozwój sytuacji wewnętrznej w Afganistanie w ostatnich latach (a szczególnie w ostatnich miesiącach), przeprowadzenie wyborów to istotny krok naprzód w zwalczaniu talibskiego ruchu oporu i struktur islamskich ekstremistów w tym kraju.

Fakt, iż wybory ostatecznie się odbyły, to także polityczna i propagandowa porażka talibów i Al-Kaidy. Zasadniczym celem aktywności tych sił w ostatnich miesiącach było bowiem właśnie storpedowanie przygotowań do wyborów i wymuszenie na rządzie kabulskim oraz Sojusznikach decyzji o kolejnym przesunięciu daty elekcji. Ten strategiczny cel, dla realizacji którego talibowie i islamiści poświęcili znaczne siły i środki, nie został jednak osiągnięty. Stanowi to poważny cios dla ruchu oporu; niestety odnotować trzeba, że fakt ten nie jest w odpowiedni sposób „eksploatowany” medialnie (propagandowo) przez państwa koalicji, tak na użytek wewnątrzafgański, jak i ich własny (wobec swych opinii publicznych).

Duży wysiłek operacyjny, poniesiony przez siły antyrządowe wiosną i latem bieżącego roku, znacznie wyczerpał ich możliwości i zasoby. Tym bardziej, że strategiczne zaplecze afgańskiej zbrojnej opozycji, znajdujące się na obszarze pogranicza Pakistanu, przestało być bezpieczną oazą spokoju, stając się areną walk z pakistańskimi siłami bezpieczeństwa oraz wzmożonej aktywności amerykańskich bezzałogowych samolotów szpiegowskich (UAV). Ten ostatni czynnik doprowadził w bieżącym miesiącu do znacznego osłabienia wewnętrznej spójności pakistańskiego ruchu talibów (Tehrik-e3 Taleban, TeT) – w dniu 5 bm. w ataku amerykańskiego UAV Predator śmiertelnie ranny został lider TeT, Beitullah Mehsud, co pogrążyło ruch w walkach o władzę między jego głównymi frakcjami. Czynniki te sprawiają więc, że pełne odtworzenie przez afgańskich talibów zdolności operacyjnych jeszcze w tym „sezonie wojennym” (do początku pory zimowej) nie będzie już zapewne możliwe.

Strategiczny przełom?

Siły międzynarodowe stają tym samym przed realną szansą na wykorzystanie tej sprzyjającej okazji i „przekucie” jej w sukces polityczny. Jeszcze pół roku temu sytuacja strategiczna w Afganistanie wydawała się beznadziejna – rosnący w siłę ruch oporu, wzrastająca ilość ataków i zamachów, słabość rządowych struktur administracji i bezpieczeństwa oraz defensywna postawa kontyngentów ISAF i OEF napawały pesymizmem. Całości negatywnego obrazu dopełniały problemy z transportem zaopatrzenia przez ogarnięte rebelią islamistów terytorium Pakistanu.

Amerykańska operacja „surge”, zapoczątkowana wiosną br. (i wciąż rozwijana), w połączeniu z podjęciem zdecydowanych, agresywnych operacji ofensywnych w regionach Afganistanu stanowiących bastiony talibów (głównie prowincje Helmand, Kandahar, Uruzgan i Zabul), pozwoliła na zahamowanie dotychczasowego niekorzystnego trendu, w którym inicjatywa strategiczna i operacyjna należała do talibów i ich sprzymierzeńców z Al-Kaidy. To, czy siłom koalicji uda się teraz na trwałe odzyskać tę inicjatywę i odwrócić losy całej kampanii, zależy głównie od dalszych działań Sojuszników.

Do końca obecnego „sezonu wojennego” w Afganistanie pozostało jeszcze ok. 6- 10 tygodni (w zależności od regionu kraju). W tym czasie niezbędne jest kontynuowanie przez siły sojusznicze strategii aktywnego i agresywnego poszukiwania przeciwnika, w celu nawiązania z nim bezpośredniego kontaktu bojowego. Taka silna presja operacyjna – wywierana na talibów na terenach, gdzie dotychczas byli de facto pozostawieni samym sobie – nieuchronnie spycha ich do defensywy, zmuszając albo do podjęcia walki z silniejszym przeciwnikiem, albo też do odwrotu na tereny plemiennego pogranicza pakistańskiego. Talibowie, jak każdy nieregularny irredentystyczny ruch zbrojny, nie są w stanie wytrzymać długotrwałego, nieustannego nacisku militarnego o dużej sile i skali. Zmuszenie talibów do utrzymywania wysokiego tempa operacyjnego szybko utylizuje ich ograniczone w gruncie rzeczy siły i środki, sprawiając, że przyjęcie przez nich znacznie mniej ofensywnego trybu działania staje się bezwzględną koniecznością. Sytuacja taka kreuje dogodne dla sił koalicji warunki operacyjne i strategiczne głównie na południu kraju, poprzez oczyszczenie tych obszarów z najbardziej aktywnych elementów ruchu oporu (dzięki ich fizycznej eliminacji lub zmuszeniu do wycofania się do Pakistanu). To zaś z kolei daje szansę na umocnienie się tam obecności administracji i struktur rządowych oraz organizacji międzynarodowych. Ten aspekt – wchodzący w zakres batalii „o serca i umysły” Afgańczyków – ma szczególnie ważne znaczenie nie tylko w obliczu nadchodzących ciężkich warunków afgańskiej zimy, ale też w kontekście powodzenia całej kampanii.

Kontynuacja taktyki polegającej na nieprzerwanym wywieraniu silnej presji na talibów aż do  nadejścia zimy to także szansa na wewnętrzne osłabienie i rozbicie ruchu oporu oraz zdezorganizowanie i opóźnienie procesu odtwarzania przezeń zdolności bojowych. W tym kontekście szczególnie ważne jest realne, fizyczne utrzymanie zajętych ostatnio terenów południowych prowincji afgańskich oraz podjęcie tam intensywnych działań na rzecz odbudowy i rozwoju infrastruktury, wsparcia humanitarnego dla lokalnej ludności, stopniowej budowy jej zaufania do sił koalicji i afgańskich struktur rządowych. Dla realizacji tego celu niezbędne jest szerokie zaangażowanie  rządowych i pozarządowych organizacji pomocowych (tu ważna rola nie tylko dla ONZ, ale też dla Unii Europejskiej). Konieczne jest jednak również zwiększenie liczebności sił koalicji, w celu utrzymania dostatecznego poziomu bezpieczeństwa na „odzyskanych” terenach, umożliwiającego ich odbudowę i pomoc dla ludności. Zadania te powinni jednak spełniać nie tylko żołnierze koalicji, ale także – a może przede wszystkim – członkowie afgańskich rządowych formacji bezpieczeństwa. Proces szkolenia i włączania do służby tych sił musi więc bezwzględnie ulec intensyfikacji.

Z drugiej strony, warto też poważnie pokusić się o skorzystanie z rozwiązań sprawdzonych w Iraku – powołanie lokalnych formacji samoobrony, na poziomie poszczególnych wsi czy osad, pełniących rolę pierwszego ogniwa w strukturze bezpieczeństwa wewnętrznego kraju. Postulujemy już od ponad roku zainteresowanie się tą opcją przez siły koalicji, w plemienno-klanowych realiach afgańskich jest to bowiem– podobnie jak w Iraku – w praktyce jedyna realna szansa na szybką poprawę warunków bezpieczeństwa na poziomie poszczególnych wsi czy osad. Amerykanie podjęli już działania w tym kierunku; dla uzyskania konkretnych efektów należy jeszcze w tym roku zintensyfikować ten proces. Warto zauważyć, że podnoszony przez część oponentów tego rozwiązania argument, jakoby lokalna ludność pusztuńska na południu Afganistanu „z definicji” sprzyjała talibom z racji pokrewieństwa klanowoplemiennego, jest wadliwy. Owszem, duża część Pusztunów, zamieszkujących prowincje Kandahar, Helmand czy Zabul, sprzyja talibom, ale w większości wyłącznie dlatego, że stanowią oni jedyne realne źródło stabilizacji politycznej na danym terenie. Brak administracji rządowej i sił koalicji skutkował przez ostatnie lata powstaniem „próżni bezpieczeństwa”, którą skutecznie byli w stanie wypełnić jedyni podwładni Mułły Omara. Tym samym kluczem do odzyskania (uzyskania) przez rząd w Kabulu i siły międzynarodowe poparcia społecznego na południu Afganistanu jest szybkie i efektywne zaprowadzenie tam warunków względnego bezpieczeństwa i stabilności społecznopolitycznej.

Zagrożenia

Diametralna zmiana taktyki działania sił koalicyjnych w Afganistanie i wzrost ich aktywności niesie jednak ze sobą szereg zagrożeń, głównie natury politycznej. W pierwszej kolejności związane jest to z faktem, iż duży wysiłek militarny koalicji w ostatnich miesiącach przyczynił się do gwałtownego wzrostu strat w siłach koalicji. Czynnik ten już teraz przyczynia się do gwałtownego słabnięcia w państwach koalicji poparcia społecznego i politycznego dla kontynuowania wojny w Afganistanie. Szybko wzrasta też medialna i społeczna presja na jak najszybsze zakończenie wojny i wycofanie własnych wojsk. Politycy państw sojuszniczych najbardziej aktywnych w Afganistanie muszą więc wykazać się determinacją i odpornością na narastającą falę społecznych nacisków; w przeciwnym bowiem razie uzyskane w ostatnich miesiącach korzyści strategiczne i poniesione ofiary pójdą na marne.

Z tych samych względów należy za wszelką cenę unikać pokusy – także wynikającej z dużej skali strat w szeregach ISAF i OEF – aby już teraz, jeszcze przed zimą, zwolnić tempo działań w celu zluzowania przeciążonych walką sił koalicji. Tymczasem jest oczywiste, że właśnie szczególnie teraz należy nie tylko kontynuować intensywne operacje ofensywne, ale wręcz je nasilić, aby nie dać talibom czasu i sposobności na przegrupowanie sił i odtworzenie zdolności bojowych. Należy pamiętać, że afgański ruch oporu stosuje klasyczną partyzancką strategię wojny na wyczerpanie, dążąc do „przeczekania” przeciwnika. Czas gra więc na korzyść talibów i Al-Kaidy, nie zaś koalicjantów.

Innym wyraźnie zauważalnym na Zachodzie zagrożeniem dla skutecznego wykorzystania  zarysowujących się obecnie w Afganistanie szans i przewag strategicznych sił koalicji, jest ponowne podnoszenie postulatu, aby za wszelką cenę szukać w niejednorodnym i zróżnicowanym ruchu talibów tzw. „elementów umiarkowanych”. Celem tych działań miałoby być wysondowanie możliwości ewentualnego podjęcia rozmów w sprawie uregulowań pokojowych, kończących wojnę lub przynajmniej ograniczających jej skalę i zasięg geograficzny. Abstrahując od kwestii etycznych (talibowie są do dziś najbliższymi sojusznikami Al-Kaidy, i jako tacy ponoszą współodpowiedzialność za jej działalność terrorystyczną), warto pamiętać, że pomimo usilnych poszukiwań, nie udało się jak dotąd znaleźć owych mitycznych „umiarkowanych talibów”. Trudno zresztą nawet ocenić, co w tym konkretnym przypadku oznaczać by miało pojęcie „umiarkowany”, skoro jednym z głównych i niewzruszalnych celów ruchu jest odzyskanie władzy w Kabulu i restauracja Islamskiego Emiratu Afganistanu; brak tu więc jakiejkolwiek płaszczyzny porozumienia z obecnym rządem afgańskim i społecznością międzynarodową.

Rozwój sytuacji w Afganistanie po 2003 roku sprawił, że to talibowie są wciąż stroną posiadającą w tej wojnie inicjatywę strategiczną i jako tacy nie są zainteresowani ew. układami w sprawie podziału władzy. Jeśli NATO i USA wykorzystają obecną szansę na dokonanie strategicznego przełomu w operacji afgańskiej i przejmą inicjatywę, z całą pewnością pojawią się wśród polowych komendantów talibów ludzie skłonni do zmiany strony barykady. Będą to jednak raczej wyjątki, niż reguła, i z całą pewnością zjawisko to dotyczyć będzie lokalnych, terytorialnie ograniczonych struktur Talibanu, nie wpływając tym samym w większym stopniu na ogólną sytuację w wojnie.

Podsumowanie, wnioski

- Niemożność storpedowania wyborów w Afganistanie przez afgańskie zbrojne podziemie poważnie nadszarpnęła jego prestiż i pozycję polityczną. Znaczny wysiłek operacyjny, poniesiony przezeń na rzecz realizacji tego celu politycznego, przyczynił się zaś do poważnego uszczuplenia sił i środków ruchu oporu.

 

- Zasoby te – wskutek zbliżania się pory zimowej oraz niekorzystnej dla islamistów sytuacji w Pakistanie – w praktyce nie zostaną już w pełni odtworzone przed końcem obecnego „sezonu wojennego” w Afganistanie. Sytuacja taka tworzy więc dogodną możliwość dla działań na rzecz poprawy położenia strategicznego koalicji międzynarodowej.

- Działania te polegać powinny na podtrzymaniu w ciągu najbliższych ok. dwóch miesięcy dotychczasowego szybkiego tempa i szerokiego zakresu operacji ofensywnych sił koalicji, szczególnie na południu i wschodzie Afganistanu, mających na celu wywieranie nieustannej presji na talibów. Pozbawienie ich możliwości „złapania oddechu” i swobodnego przegrupowania sił stanowić powinno obecnie strategiczny priorytet dla koalicji.

- Wytworzone w ten sposób przewagi mogą pozwolić koalicji na odzyskanie inicjatywy strategicznej w wojnie i zyskanie dogodnych pozycji wyjściowych do wznowienia działań militarnych na pełną skalę wiosną 2010 roku.