Upadek banku Ueno ma poważne konsekwencje polityczne i gospodarcze dla Paragwaju. Prezydent Santiago Peña został poddany procedurze impeachmentu, a władze kraju muszą szukać pieniędzy na uregulowanie zobowiązań wobec obywateli i instytucji państwowych. To wszystko szkodzi wizerunkowi państwa, które dotąd chciało być postrzegane jako stabilne na tle reszty regionu.
Bank Centralny Paragwaju na początku ubiegłego tygodnia ogłosił zamknięcie prywatnego banku Ueno. Przyznał on wprost, że stał się niewypłacalny, co doprowadziło do zamrożenia środków należących do blisko trzech milionów jego klientów. Stanowią oni prawie 60 proc. całej dorosłej populacji tego południowoamerykańskiego kraju, a sam bank dodatkowo obsługiwał nawet 850 milionów dolarów amerykańskich należących do instytucji publicznych.
Skandal pociągnął za sobą prawdziwą polityczną lawinę, która doprowadziła do zmiany na najwyższym państwowym urzędzie. Dotychczasowy prezydent po ujawnieniu skandalu próbował zrezygnować ze stanowiska, aby uzyskać dożywotni mandatu senator i związany z nim immunitet. Na to nie zgodził się jednak Senat. Po przeprowadzeniu przez niego impeachmentu, Peña decyzją sądu trafił do aresztu w Pułku Eskorty Prezydenckiej. Oprócz niego zatrzymane zostało także kierownictwo Ueno.
Sukces pod lupą
Ueno Bank w ciągu zaledwie pięciu lat swojego istnienia pozyskał największą liczbę klientów spośród wszystkich tego typu podmiotów w Paragwaju. Powstał on na bazie świadczącej usługi finansowe firmy Financiera El Comercio. Po jej przejęciu przez holding inwestycyjny Grupo Vázquez, przedsiębiorstwo uzyskało odpowiednie pozwolenia i przekształciło się w pełnoprawny bank.
Sukces nowego podmiotu był możliwy dzięki jego atrakcyjnej ofercie, czyli prostej w obsłudze aplikacji mobilnej i niskim kosztom prowadzenia konta. Zastosowane przez niego innowacyjne rozwiązania powodowały, że był on porównywany chociażby do Revoluta i innych światowych liderów cyfrowej bankowości. Przed dwoma laty Ueno Bank zyskał kolejny impuls do rozwoju, gdy udało mu się przejąć Visión Banco. Transakcja pozwoliła na rozszerzenie jego oferty.
Następnym dużym krokiem w ekspansji paragwajskiego banku była emisja wartych 350 milionów dolarów obligacji. To pierwszy tego rodzaju przypadek w całej historii tamtejszej bankowości, a pozyskane w ten sposób fundusze miały pozwolić na uruchomienie linii kredytowej dla paragwajskich przedsiębiorstw.
Rysy na historii wielkiego sukcesu zaczęły pojawiać się przed kilkoma miesiącami. W pierwszej połowie roku Bank Centralny Paragwaju wykrył, że Ueno Bank udzielił kredytów podmiotom związanym ze swoim właścicielem, a także przeniósł część portfela kredytowego do jednej z finansowanych przez siebie spółek. W ten sposób według instytucji kontrolnych stworzono zamknięty obieg pomiędzy firmami zależnymi od Grupo Vázquez.
Prezydenckie wsparcie
Pod koniec października ujawniono, że powyższe informacje były ukrywane przed Senatem przez Bank Centralny Paragwaju, choć raport w tej sprawie został przygotowany przez tą instytucję już w czerwcu. Nie powinno to szczególnie dziwić, gdy weźmie się pod uwagę fakt, że prezesem banku centralnego jeszcze do wtorku był Carlos Carvallo, kierujący Ueno jeszcze przed przekształceniem tej firmy w bank.
Carvallo został szefem instytucji odpowiedzialnej za nadzór nad sektorem bankowym przy wsparciu prezydenta Santiago Peñy. Rola byłej już paragwajskiej głowy państwa w całej sprawie jest dużo poważniejsza. Peña jeszcze na początku ubiegłego roku był udziałowcem Ueno Banku, a najprawdopodobniej właśnie jego wsparcie umożliwiło temu podmiotowi przejęcie kontroli nad środkami zarządzanymi przez fundusze emerytalne.
Na razie prokuratorzy postawili odwołanemu prezydentowi zarzuty dotyczące konfliktu interesów, przywłaszczenia pieniędzy ze świadczeń dla emerytów, manipulowaniu instytucjami regulującymi rynek bankowy i próby tuszowania całej sprawy. Peña zaprzecza oskarżeniom, twierdząc, że zawsze najważniejszy był dla niego „spokój ducha” obywateli powierzających swoje pieniądze paragwajskiemu systemowi bankowemu.
We wtorek prokuraturze i policji udało się otworzyć skarbiec znajdujący się w rezydencji byłej głowy państwa. Wprawdzie nie znaleziono w nim żadnych pieniędzy, ani nawet ważnych dokumentów, ale uwagę zwracały wykorzystywane przez Peñę zaawansowane, izraelskie systemy bezpieczeństwa. Sam dom został zresztą zajęty przez instytucje państwowe, bo koszt jego budowy przewyższał wielokrotnie wysokość prezydenckich wynagrodzeń.
Być może najciekawsze odkrycia dopiero przed paragwajskimi śledczymi. Zwrócili się oni bowiem do Argentyny, Luksemburga i Stanów Zjednoczonych o informacje na temat aktywów należących do odwołanego prezydenta oraz spółek zależnych Ueno Banku. Z zabezpieczonych już dokumentów wynika, że Peña posiada zasoby kryptowalut, które miały zostać już zamrożone przez luksemburskie władze.
Poskromić chaos
Kryzys bankowy w Paragwaju ma oczywiście bardzo poważne konsekwencje dla całego państwa. Nie tylko zresztą dla niego. Upadek Ueno Banku odbił się też na innych krajach Ameryki Łacińskiej. Instytucja wraz z podmiotami zależnymi zatrudniała blisko siedem tysięcy osób w samym Paragwaju oraz w Argentynie, Meksyku, Nikaragui i w Panamie. Rząd w Asuncion musiał podjąć interwencję łącznie wobec trzydziestu siedmiu firm związanych z Ueno Bankiem.
Jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed paragwajskimi władzami jest udzielenie pomocy różnego rodzaju instytucjom. Problem z funkcjonowaniem mają na przykład Ochotnicze Straże Pożarne. Ich pochodzące głównie z prywatnych darowizn fundusze zostały zdeponowane w upadłym banku, dlatego pozbawione dostępu do środków finansowych mają problem z reagowaniem na pożary i inne sytuacje kryzysowe. Paragwajski Senat musiał natomiast zawiesić działalność kilku popularnych biur podróży, bo były one związane kapitałowo z Ueno Bankiem.
Jak już wspomniano, w banku zdeponowane były też pieniądze z paragwajskiego systemu emerytalnego. Instytut Zabezpieczenia Społecznego poinformował kilka dni temu, że na jego kontach znajdowało się ponad 516 milionów dolarów. Ogółem w instytucji swoje pieniądze zdeponowało pięć funduszy emerytalnych. Nowy prezydent Paragwaju Pedro Alliana zapowiedział, że to właśnie wypłata świadczeń dla najstarszych mieszkańców państwa będzie teraz priorytetem.
W tym tygodniu ruszyły pierwsze wypłaty pieniędzy należących do klientów Ueno Banku. Jak na razie udało się oddać łącznie równowartość 330 milionów dolarów, które trafiły do ponad 1,7 miliona klientów tego banku. Centralny Bank Paragwaju zwolnił z kolei klientów z konieczności zapłaty odsetek za zaległości wobec Ueno Banku, aby nie ponosili oni dodatkowych kosztów z racji wcześniejszego zablokowania możliwości wypłat pieniędzy z sektora finansowego.
Poważne konsekwencje
Cała afera uderza bezpośrednio w rządzące od trzynastu lat Paragwajem Narodowe Stowarzyszenie Republikańskie – Partia Colorado (ANR). Część liderów ugrupowania chcąc minimalizować straty polityczne wywołane upadkiem Ueno Banku, od początku opowiadał się za przeprowadzeniem procedury impeachmentu wobec dotychczasowej głowy państwa. Jednym z głównych orędowników takiego rozwiązania był Horacio Cartes, były prezydent nazywany często politycznym ojcem Peñy.
Prawicowa partia na początku tygodnia wykluczyła ze swoich szeregów swojego byłego lidera. Peña był członkiem Partii Colorado nieco ponad dekadę, a co ciekawe, wcześniej przez dwadzieścia lat należał do głównej siły opozycyjnej Paragwaju, czyli do Autentycznej Radykalnej Partii Liberalnej (PLRA).
To właśnie liberałowie mają nadzieję na stanie się jednym z głównych beneficjentów afery z udziałem liderów prawicy. PLRA zarzuca ANR próbę ochrony Prokuratury Generalnej i członków instytucji nadzoru finansowego przed konsekwencjami zaniedbań, stąd też wezwało Paragwajczyków do kontynuowania ulicznych protestów przeciwko obecnej władzy. Liberałowie wraz z mniejszymi partiami opozycji chcą też patrzeć na ręce nowemu prezydentowi, bo ich zdaniem Alliana pełniąc wcześniej funkcję prezydenta sam jest częścią skompromitowanej elity politycznej, dlatego będzie bronił swoich kolegów przed konsekwencjami skandalu.
Protesty Paragwajczyków mogą nasilić się wraz ze skutkami gospodarczymi bankructwa Ueno Banku. Gabinet nowego prezydenta najwyraźniej stara się zapobiec pogorszeniu sytuacji obywateli, decydując się na wprowadzenie oszczędności w administracji publicznej, żeby przekierować środki finansowe na cele związane z ochroną zdrowia czy robotami publicznymi. Alliana ograniczył zwłaszcza planowane podróże, starając się odróżnić od Peñy, który tylko przez trzy ostatnie lata odbył siedemdziesiąt trzy wizyty w trzydziestu jeden krajach, co kosztowało budżet wiele milionów dolarów.
Afera ma już swoje pierwsze konsekwencje. Wiadomo już, że z powodu konieczności wypłaty świadczeń dla instytucji publicznych przekroczony zostanie prognozowany deficyt budżetowy, który według wcześniejszych założeń miał być nie większy niż 1,5 proc. PKB. Upadek Ueno Banku może ponadto zmniejszyć liczbę zagranicznych inwestycji. Paragwaj przez lata kreował swój wizerunek państwa stabilnego pod względem politycznym i gospodarczym, a odbudowa zaufania inwestorów może zająć całe lata.
Maurycy Mietelski
fot. Wikimedia Commons (CC0 1.0)
