La Triple Frontera: przestępczość w cieniu wielkiego biznesu

• przestępczośc

„Potrójna granica”, czyli po hiszpańsku La Triple Frontera, zwana też Tri-Border Area (TBA), to obszar leżący pomiędzy trzema miastami: paragwajskim Ciudad del Este, argentyńskim Puerto Iguazú i brazylijskim Foz do Iguaçu. Terytorium to cechuje się dynamiczną gospodarką, w tym wysoko rozwiniętą turystyką oraz usługami handlowo-finansowymi. Niestety, mroczną stroną tej aktywności jest występujące tu zjawisko zorganizowanej przestępczości, m.in. przemytu na ogromną skalę, piractwa audiowizualnego, handlu bronią i narkotykami, a nawet podejrzeń o wspieranie międzynarodowego terroryzmu. Z racji tego TBA uznaje się za jedno z największych centrów przestępczości i przemytu w Ameryce Południowej.

Rys historyczny i uwarunkowania
Rozwój gospodarczy Triple Frontera rozpoczął się w latach 70. XX wieku, kiedy to miało miejsce ustanowienie obszaru wolnego handlu (free trade zone) między Brazylią i Paragwajem w Ciudad del Este [1]. Za wolą polityczną szybko poszedł boom gospodarczy, który sprawił, że na terytorium TBA zaczęły napływać rzesze ludności zarówno z trzech krajów przygranicznych, jak i z innych państw. Następnie podpisanie Traktatu z Asunción i powołanie na jego mocy MERCOSUR, doprowadziło do istotnych ułatwień w przepływie osób i towarów, dodatkowo przyczyniając się do intensyfikacji handlu i migracji na tym obszarze. Obecnie Ciudad del Este generuje około 60% paragwajskiego PKB, a pod względem łącznej sumy transakcji pieniężnych do niedawna plasowało się na trzecim miejscu na świecie, zaraz po Hong Kongu i Miami [2], będąc określane „największym sklepem Ameryki Południowej”.

Kluczem do rozwoju TBA i jego konsolidacji pomimo występowania barier geograficznych w postaci wodospadów Iguaçu oraz rzeki Parany, była dobrze rozwinięta infrastruktura. W latach 60. ubiegłego stulecia rozpoczęto budowę Mostu Przyjaźni (Puente de la Amistad), który połączył Ciudad del Este z położonym po drugiej stronie Parany brazylijskim Foz do Iguaçu. Szacuje się, że przekracza go codziennie około 30 000 tysięcy osób [3]. Argentyńskie Puerto Iguazú, choć nie ma bezpośredniego połączenia z Ciudad del Este, to jest połączone niemal 500-metrowym Międzynarodowym Mostem im. Tancredo Nevesa (zwanym Mostem Braterstwa) z Foz do Iguaçu. Obszar TBA dysponuje również dobrą siecią połączeń wodnych oraz lotniczych (wszystkie trzy miasta są obsługiwane przez międzynarodowe porty lotnicze). Pomimo zatem swojej pozornej peryferyjności geograficznej, Triple Frontera stanowi w rzeczywistości świetnie zagospodarowane pod względem komunikacyjnym centrum wielkiego biznesu.

Z racji na swoją bioróżnorodność (m.in. Park Narodowy Iguaçu) i największy na świecie kompleks wodospadów, położony na granicy trzech państw, obszar ten przyciąga co roku setki tysięcy turystów z całego świata. Rzeka Parana prócz swoich biologicznych i turystycznych walorów ogrywa ponadto ważną rolę w energetyce. Znajduje się na niej zapora Itaipu, zbudowana przy współpracy paragwajsko-brazylijskiej.

Liczba mieszkańców TBA szacowana jest na 700 000 osób, niemniej należy pamiętać, że część ludności napływowej nie figuruje w oficjalnych statystykach. Charakterystyczne jest też to, że prócz mieszkańców etnicznie pochodzących z Argentyny, Brazylii i Paragwaju mamy tutaj do czynienia z licznymi mniejszościami narodowymi (nawet do 60) m.in. z Chińczykami, Libańczykami a nawet Irańczykami [4].

Działalność przestępcza
„Potrójna granica”, dzięki istnieniu obszaru wolnego handlu w Ciudad del Este oraz innych ułatwień w obrocie towarowo-usługowym, a także słabo strzeżonym granicom oraz znaczącym różnicom w poziomach cen w państwach sąsiedzkich, stanowi idealne miejsce dla różnorakiej działalności przestępczej. Aż 85% towarów, przechodzących przez granicę brazylijsko-paragwajską nie podlega żadnej kontroli [5]. Mówi się o funkcjonowaniu na tym obszarze wielu ugrupowań przestępczych, poczynając od rodzimych gangów przez kartele kolumbijskie, rosyjską mafię czy chińskie triady, aż po, zdaniem niektórych ekspertów, islamskie organizacje terrorystyczne [6].

Przy braku stosownej kontroli ze strony rządu paragwajskiego, w Ciudad del Este kwitnie ponadto przemyt różnorakich towarów, od produktów rolnych, aż po narkotyki i broń. W większości przypadków ku temu procederowi skłaniają ogromne różnice w cenach towarów po trzech stronach granic. Dobrze ilustruje to chociażby przemyt papierosów i innych produktów tytoniowych z Paragwaju do Argentyny, który jest opłacalny ze względu na wysoką akcyzę na papierosy oraz silny kurs peso w tym drugim kraju. Za jedną paczkę papierosów trzeba zapłacić w Paragwaju zaledwie 1USD, podczas gdy w Argentynie już ponad 2,5USD [7]. Czyni to przemyt wyrobów tytoniowych wysoko opłacalnym, szczególnie przy relatywnie niskim ryzyku.

TBA jest ponadto miejscem gdzie nagminnie łamie się prawo własności intelektualnej, a przemytnicy i handlarze czerpią wysokie zyski z piractwa. Proceder ten dotyczy najczęściej nagrań audiowizualnych i oprogramowania, a jego zyskowność może przewyższać nawet dochody, uzyskiwane z przemytu narkotyków. Uważa się, że część zysków z piractwa może służyć finansowaniu organizacji terrorystycznych, w tym FARC czy Hezbollahu. Organizacja badawcza RAND Corporation, wskazuje, że około 20 mln USD rocznie trafia z TBA na Bliski Wschód, głownie w ręce Hezbollahu. Jeden z takich transferów, opiewający na 3, 5 mln USD, został zrealizowany przez Assada Ahmada Barakata, od lat trudniącego się piractwem audiowizualnym, właśnie na rzecz tej libańskiej organizacji terrorystycznej [8].

Przez obszar TBA przechodzi również jeden z głównych szlaków przemytu narkotyków w Ameryce Łacińskiej. Dominującym towarem jest tutaj paragwajska marihuana i boliwijska kokaina. Narkotyki te są przemycane przez „potrójną granicę” w kierunku portów atlantyckich, skąd dalej są wysyłane przede wszystkim do Europy.

Pieniądze uzyskane z narkobiznesu muszą potem zostać wprowadzone do legalnego obrotu. Stąd też Ciudad del Este, miasto, w którym jest nieproporcjonalnie dużo instytucji finansowych w stosunku do jego rozmiarów, pełni rolę właśnie takiej wielkiej „pralni”. Warto zaznaczyć przy tym, że prawo paragwajskie podchodzi dość liberalnie do działalności instytucji finansowych, co stanowi dodatkowe ułatwienie dla tego procederu. Szacuje się, że całkowita działalność gospodarcza w Ciudad del Este wynosi około 6 miliardów USD rocznie. Na tak imponujący wynik składa się w dużej mierze dochód z nielegalnych przedsięwzięć.  Według niektórych źródeł do 40% „pranych” pieniędzy może pochodzić właśnie z handlu i przemytu narkotyków [9].

Kolejnym problemem Triple Frontera jest handel nielegalną bronią. Uważa się, że jedną z najczęstszych przyczyn zgonów w Ameryce Łacińskiej są zabójstwa z użyciem broni palnej, a w regionie znajduje się w obiegu 45-80 mln nielegalnych jej sztuk [10]. Towar ten, produkowany głównie przez brazylijskie przedsiębiorstwa takie jak Taurus i Rossi, jest reeksportowany z Paragwaju do Brazylii bez wymaganej dokumentacji i z pokaźnym zyskiem dla handlarzy [11]. Część ładunków trafia również na argentyńską stronę, doprowadzając do wzrostu przemocy w tym kraju, zwłaszcza w jego strefie przygranicznej.

Sam region TBA a w szczególności Ciudad del Este należy też do najniebezpieczniejszych regionów świata i przoduje w światowych statystykach zabójstw (około 180 morderstw na 100 000 mieszkańców w skali roku). Podobne wskaźniki rejestrują leżące nieopodal dwa brazylijskie miasta, Foz do Iguaçu i Guaira.

Powiązania z terroryzmem
Chociaż nie udało się tego jednoznacznie udowodnić, istnieją różne poszlaki, wskazujące na powiązania przestępczości zorganizowanej w TBA z ugrupowaniami terrorystycznymi z Libanu czy Iranu. O problemie stało się głośno w latach 90. ubiegłego wieku kiedy to na terytorium Argentyny doszło do dwóch ataków terrorystycznych. Celem pierwszego z nich, w którym zginęło 30 osób, stała się ambasada izraelska w Buenos Aires. Kolejny zaś wymierzono w budynek Towarzystwa Izraelsko-Argentyńskiego (Asociación Mutual Israelita Argentina, AMIA), powodując śmierć 85 osób. O wspomniane zamachy podejrzewano Hezbollah oraz rząd Irański, w wyniku, czego sąd argentyński wydał nakaz aresztowania m.in. kilku prominentnych członków irańskiego rządu, a Argentyna zerwała kontakty dyplomatyczne z tym krajem. Przypuszczano, że ataki mogły być powiązane z TBA i zamieszkującą ten obszar mniejszością pochodzenia libańskiego. Nie do końca została wyjaśniona również kwestia Prezydenta Carlosa Menema, oskarżonego o utrudnianie śledztwa w sprawie ostatniego ze wspomnianych zamachów [12].

Podsumowanie
Obszar La Triple Frontera jest dobrym przykładem tego jak w cieniu dynamicznie się rozwijającej gospodarki i kwitnącego handlu mogą działać zorganizowane grupy przestępcze. Łatwość przekraczania granic na tym terenie oraz brak stosownej kontroli tego, co przez nią przepływa, dodatkowo sprzyjają też przemytnikom i terrorystom. Idealne warunki dla ich działalności tworzą także znaczne różnice w cenach, spowodowane brakiem ujednoliconej polityki fiskalnymi państw Mercosur.

W 1998 roku, pod auspicjami Organizacji Państw Amerykańskich powołano Trójstronną Komisję ds. Potrójnej Granicy składającą się z delegatów trzech państw granicznych. W 2002 roku grono to zostało poszerzone o reprezentację USA [13]. W ramach dialogu, podjętego na płaszczyźnie tej inicjatywy, udało się osiągnąć dwa sukcesy, zmierzające do zapewnienia większego bezpieczeństwa na obszarze TBA. Po pierwsze zintegrowano systemy celne Argentyny i Brazylii w celu walki z przemytem. Po drugie, Brazylia, dzięki unowocześnieniu własnego systemu celnego w tym regionie, doprowadziła do znaczącej, 90% redukcji przemytu z Ciudad del Este do Foz do Iguaçu [14]. Pomimo powyższych sukcesów, nie można jak dotąd mówić o diametralnej poprawie bezpieczeństwa w Triple Frontera. W dużej mierze winę za taki stan rzeczy ponosi Paragwaj. Starania Asunción w walce z przemytem i zorganizowaną przestępczością są niewystarczające oraz rażąco nieskuteczne. W Ciudad del Este stacjonuje zaledwie ok. 200 oficerów policji, co w stosunku do tak dużej aglomeracji stanowi zdecydowanie zbyt niską liczbę. Kolejnym problemem jest wysoki poziom korupcji wśród tamtejszej administracji i służb, umożliwiający tolerancję obecnego stanu rzeczy.

Możliwym wyjściem z obecnej sytuacji jest poprawa warunków ekonomicznych społeczności zamieszkujących obszar TBA. Kluczem do tego mogłoby być zintensyfikowanie rozwoju turystyki oraz przemysłu energetycznego w ramach zapory Itaipu. Rozbudowa tych sektorów gospodarczych, doprowadziłaby do napływu większej liczby turystów oraz inwestycji zagranicznych, w wyniku czego zostałaby zagwarantowana praca dla większej liczby mieszkańców tego obszaru. Poprawa bytu lokalnej ludności poprzez zapewnienie legalnych źródeł dochodu ograniczyłaby zjawisko przestępczości i poprawiła tym samym bezpieczeństwo w regionie. Oczywiście towarzyszyć temu powinna walka z korupcją i dalsza współpraca służb granicznych trzech państw.

---
 
[1] R. Hudson, Terrorist and Organized Crime Groups in the Tri-Border Area (TBA) of South America, Waszyngton, Grudzień 2010,  [URL: http://www.loc.gov/rr/frd/pdf-files/TerrOrgCrime_TBA.pdf]
[2] Ibidem
[3] M. Maroszek, Terroryzm islamski w Tri-Border Area. Mity a rzeczywistość, „Biuletyn Opinie” Nr 35/2010
[4] R. Hudson, Terrorist and… , op.cit.
[5] A. R. Sverdlick, Terrorists And Organized Crime Entrepreneurs In The “Triple Frontier” Among Argentina, Brazil, And Paraguay, „Trends in organized crime”, Vol. 9, Nr 2; [URL:  http://www.springerlink.com/content/80736lq579g118t2/ ]
[6] M. Maroszek, Terroryzm…, op. cit.
[7] W. W. Mendel, Paraguay's Ciudad del Este and the New Centers of Gravity, „Military Review” Maj-Kwiecień 2002 [URL: http://www.offnews.info/downloads/CdadDelEste.pdf ]
[8] G.F. Treverton, C. Matthies, K.J. Cunningham, J. Goulka, G. Ridgeway, A. Wong, Film Piracy, Organized Crime, and Terrorism, Santa Monica-Pittsburg, 2009; [URL: http://www.rand.org/pubs/monographs/2009/RAND_MG742.sum.pdf]
[9] Ana R. Sverdlick, Terrorists…, op.cit.
[10] M. Maroszek, Terroryzm…
[11] W. W. Mendel, Paraguay's…, op.cit.
[12] BBC News, Flashback: Argentina bomb, 25.08.2003; [URL: http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3179861.stm ]
[13] J. K. Giraldo, H. A. Trinkunas, Terrorism financing and state responses: a comparative perspective, Palo Alto, Stanford University Press, 2007, s. 238
[14] R. Hudson, Terrorist and…, op.cit.