Marokańska Partia Postępu i Sprawiedliwości

• maroko
• _afryka
• _bwschod

Historia Partii Postępu i Sprawiedliwości (fr. Parti de la Justice et du Développement, PJD) sięga lat 60. ubiegłego wieku. W 1967 roku bowiem, pod egidą Abdel Karima Al Chatiba jednego z założycieli rojalistycznego Ruchu Ludowego, kilka lat wcześniej usuniętego ze swej macierzystej partii. Nowo założone ugrupowanie nosiło nazwę Ruchu Ludowego Demokratycznego i Konstytucyjnego (fr. Mouvement Populaire Démocratique et Constitutionnel), swoją obecną nazwę przyjmując dopiero w 1998 roku. Przez lata partia stanowiła jedynie twór formalny, nie podejmując żadnych znaczących działań i nie uczestnicząc w wyborach.

Ten stan „uśpienia” trwał aż do 1996, kiedy to partię zasiliła grupa byłych członków Ruchu Jedności i Reform (fr. Mouvement Unité et Réforme, MUR). Rok później, PJD wystartowała po raz pierwszy w wyborach parlamentarnych, zdobywając dziewięć miejsc w parlamencie. W tym samym roku do partii wstąpił, zdobywając jednocześnie jeden z mandatów, obecny premier Maroka Abdelilah Benkirane. Kierownictwo partii odmówiło wówczas udziału w koalicji rządowej, wybierając w zamian rolę „krytycznego obserwatora”.

W kolejnych wyborach parlamentarnych, w roku 2002, PJD po raz pierwszy ukazała się światu jako znacząca siła polityczna, w wyborach parlamentarnych uzyskując 42 mandaty w parlamencie i jednocześnie wygrywając w większości okręgów w których wystawiła kandydatów. Stała się w ten sposób trzecim co do liczby mandatów ugrupowaniem w parlamencie, ciągle jednak pozostając w opozycji do będącej wówczas przy władzy koalicji partii z Socjalistyczną Unią Sił Ludowych na czele. Warto zauważyć, że wybory te zostały przez niezależnych obserwatorów po raz pierwszy uznane za względnie wolne i rzetelne. Stało się to po części za sprawą nowego monarchy – w 1999 roku tron po swoim ojcu, Hassanie II, objął zorientowany reformatorsko Mohammed VI. 

We wczesnym okresie swojej popularności, PJD – choć otwarcie deklarowała dążenie do wprowadzenia w Maroko ustroju prawnego opartego na zasadach islamu – kładła jednocześnie nacisk na pokojowe i zrównoważone wprowadzanie norm religijnych w życie. W kontekście świeżej jeszcze pamięci o wojnie domowej w Algierii, nawet te łagodne deklaracje budziły zaniepokojenie zarówno marokańskich władz, jak i społeczności międzynarodowej. Po zamachach w Casablance w 2003 roku, dokonanych przez powiązanych z Al-Kaidą fundamentalistów PJD wykonała wyraźny zwrot w sferze religijnej, jeszcze bardziej łagodząc swoje postulaty w kwestiach moralno-obyczajowych i rezygnując z podkreślania dążeń do zaprowadzenia islamskiego porządku w kraju. Partia podkreśliła wówczas swoją wizję rozwoju kraju poprzez współpracę z Zachodem, co stanowiło gest ostatecznie odcinający ją od radykalnych ugrupowań islamskich. Dodatkowo, PJD podkreślała konieczność zachowania dotychczasowej pozycji króla jako autorytetu politycznego i religijnego, co sprawiało że elity państwowe zaczęły traktować ją jako niezagrażającą status quo.

To złagodzenie retoryki prawdopodobnie zadecydowało o rosnącym poparciu dla partii wśród społeczeństwa, potwierdzonym ostatecznie w wyborach 2007 roku, kiedy to PJD zdobyła 46 mandatów, awansując na pozycję drugiej, po partii Istiqlal, siły parlamentarnej. Mimo sukcesu wyborczego, po raz kolejny nie weszła jednak w skład koalicji rządowej. Przypuszczalnie ta ostrożność zarówno w kwestii współuczestniczenia w tworzeniu rządu, jak i liczbie wystawianych kandydatów (PJD wystawiała listy jedynie w połowie okręgów) wynikała z obserwacji sytuacji w sąsiedniej Algierii, gdzie niespodziewane zwycięstwo w wyborach z 1991 roku radykalnych islamistów, wywołało krwawą wojnę domową.

W 2008, podczas szóstego walnego zjazdu partii sekretarzem generalnym partii został Abdelilah Benkirane, zdobywając w głosowaniu o blisko połowę głosów więcej, niż jej dotychczasowy przywódca, Saad Eddine Othmani.

Fakt że w całej swej dotychczasowej historii PJD ani razu nie współtworzyła rządu, przyniósł jej wymierny profit podczas Arabskiej Wiosny w 2011 roku. Jako jedyny spośród czołowych polityków, Benkirane mógł być postrzegany jako człowiek „z zewnątrz”, nieuwikłany w istniejącą sieć powiązań w kręgach władzy. Popularności przysparzały mu również wystąpienia publiczne, podczas których deklarował gotowość do przeprowadzenia głębokich reform społecznych, administracyjnych i gospodarczych, przy jednoczesnym zachowaniu umiarkowanej postawy w kwestiach obyczajowo-światopoglądowych. W tej ostatniej dziedzinie deklaracje polityków PJD stały w sprzeczności z wcześniejszymi działaniami partii, takimi jak protesty przeciwko tournée Eltona Johna, w obawie przeciwko promocji homoseksualizmu.

W wyborach 25 listopada 2011, PJD wystawiła w sumie 393 kandydatów w większości z 92 okręgów wyborczych oraz na tzw. „liście narodowej” (dla kandydatów poniżej 40 roku życia oraz kobiet). W wyborach zajęła pierwsze miejsce, zdobywając 107 miejsc w 395-osobowym parlamencie. Zgodnie z  nową konstytucji, król powierzył Benkiranemu misję sformowania rządu, powołując go na stanowisko premiera 29 listopada 2011 r.. Jako pierwszy w historii kraju premier wywodzący się z islamskiego ugrupowania, Benkirane zdołał zbudować koalicję z partiami wchodzącymi w skład koalicji Koutlal (Istiqlal, Socjalistyczna Unia Sił Ludowych, Socjalistyczna Partia Postępu i Socjalizmu). 

W ramach koalicji sformułowano program reform gospodarczych, administracyjnych i socjalnych. Reformy gospodarcze opierają się na planie zmniejszenia bezrobocia (o 1,1% z obecnych 9,1%) przed rokiem 2016 oraz stymulację rozwoju poprzez obniżenie podatku dochodowego od osób prawnych (z 30% do 25%). Ponadto zakładane jest ograniczenie deficytu budżetowego o połowę. Nie jest do końca pewne, czy rządowi uda się osiągnąć te cele, w przypadku realizacji zapowiedzianych jednocześnie zmian w sferze socjalnej, takich jak naprawa systemu szkolnictwa i zapewnienie dostępu do edukacji w odległych częściach kraju, rozwinięcie systemu opieki zdrowotnej czy walka z ubóstwem. Dodatkowo zapowiedziano gruntowną reformę administracji państwowej, przez samego premiera określanej jako „katastrofalnie skorumpowaną”. Podkreślić należy, że wbrew obawom, tuż po objęciu stanowiska Benkirane zadeklarował że rząd nie będzie w żaden sposób ingerował w życie prywatne obywateli, koncentrując się na promocji marokańskiej tradycji, kultury i sztuki. 

W kwestii polityki międzynarodowej nowy rząd wykazuje pragmatyzm i nastawienie na budowanie przyjaznych relacji w regionie. Deklarowane jest zacieśnianie współpracy i wymiany handlowej z Unią Europejską, pozostającą najważniejszym partnerem handlowym Maroka. Ponadto podjęto rozmowy z Algierią w sprawie otwarcia granicy pomiędzy obydwoma krajami, wraz z deklaracjami dobrej woli w tej sprawie. Niejasne jest stanowisko nowego rządu w sprawie statusu i przyszłości Sahary Zachodniej, okupowanej przez Maroko od lat 70. ubiegłego wieku. Na początku 2012 roku, w Stanach Zjednoczonych podjęto w tej sprawie rozmowy pod nadzorem ONZ, pomiędzy delegacjami Maroko i Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej. Do chwili obecnej negocjacje sprowadziły się do rozmów dotyczących zasobów naturalnych, likwidacji pól minowych oraz zabezpieczenia dóbr kultury saharyjskiej.

Bibliografia:

• http://www.carnegieendowment.org/2008/07/23/party-for-justice-and-development-in-morocco-participation-and-its-discontents/a4m
• http://www.arabparliaments.org
• http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE80I08W20120119
• http://thinkafricapress.com/morocco/continuity-kingdom-morocco-new-islamist-ruling-party
• http://carnegieendowment.org/2011/12/13/morocco-and-justice-and-development-party-s-economic-program/99ev
• http://dazzlepod.com/cable/08RABAT785/
• http://www.europeanforum.net/country/morocco