Tomasz Rados: Bon dia Catalunya

• hiszpania
• jordi pujol
• katalonia
• tomasz rados

        Największym narodem współczesnej Europy, nie posiadającym niepodległego państwa, są Katalończycy. Zamieszkują oni głównie północno-wschodnią część Królestwa Hiszpanii, w którym to ich liczba szacowana jest na 18 % ludności, co stanowi ok. 7 milionów osób.

     Zamieszkują regiony: Katalonia, Walencja, Baleary oraz fragment Aragonii. Ponadto spotkać ich można w południowej Francji w regionie Langwedocja-Roussillon w okolicach miasta Perpignan (katal. Perpinya) gdzie jest ich 200 tysięcy, a także w pobliżu miasta Alghero na Sardynii. Język catala jest również jedynym językiem urzędowym Andorry. Obszar ten zwany przez Katalończyków: Area linguistica del Catala (strefa języka katalońskiego) zamieszkuje ok. 11 milionów osób, nie wszyscy jednak znają rdzenną mowę tego rejonu.

    Zgodnie z powszechnie uznawaną definicją,     Naród jest trwałą wspólnotą ludzką połączoną wspólnymi losami historycznymi, językiem, terytorium i świadomością narodową. Wszystkie te elementy występują w narodzie katalońskim. Ich język, który usłyszeć możemy wybierając się w wakacyjne wojaże do Barcelony, czy na Costa Brava, posiada prawie tysiącletnią historię. Na mniej więcej XI wiek datuje się wyodrębnienie na Półwyspie Iberyjskim dialektów, które z czasem stały się podłożem dla przyszłych języków literackich . Obok dialektów galisyjsko-portugalskich i kastylijskich , właśnie dialekt kataloński.

    Najstarszym zachowanym zabytkiem w tym języku jest zbiór kazań Homilies d`Organya datowany z końca XII wieku. Za początek historii państwa i narodu katalońskiego uznać możemy rok 801, kiedy to Karol Wielki z terytorium zdobytym na muzułmanach utworzył Marchię Hiszpańską ze stolicą w Barcelonie. Po datowanym na XI wiek rozbiciu dzielnicowym, najsilniejsze z państewek, Hrabstwo Barcelony, dokonało politycznego zjednoczenia terytorium obecnej Katalonii. Od 1112 roku, kiedy to dynastia katalońska weszła w posiadanie Prowansji, rozpoczął się okres silnych związków kulturalnych z tym krajem, co dzisiaj przejawia się dużą ilością zapożyczeń leksykalnych zza Pirenejów. 1137 to rok niezmiernie ważny dla historii tego śródziemnomorskiego kraju. Jest to bowiem data ślubu Rajmunda Berengeriusza z Petronilą aragońską. Małżeństwo to zaowocowało zjednoczeniem Katalonii z Aragonią. Związkowi temu silnie przeciwstawiły się przedstawicielstwa miast (głównie portowych). Jednak ich zdanie na niewiele wpłynęło. Mimo obaw to jednak te miasta, dzięki swej potędze, zaczęły dominować w nowopowstałym państwie, a jego człony zachowały bardzo szeroką samodzielność, co przez wielu historyków bywało porównywane nawet z unią personalną, obu królestw. Zdobycie muzułmańskich dotąd Balearów i Walencji spowodowało liczne osadnictwo katalońskie na tych terenach. Kolejny etap, który w jeszcze silniejszy sposób wpłynęło na losy państwa był kolejny związek dwojga monarchów. Było to małżeństwo Ferdynanda Aragońskiego z Izabelą Kastylijską, w 1469 roku, które ostatecznie zaowocowało pełnym scaleniem obu państw w jeden organizm państwowy, zwany odtąd Królestwem Hiszpanii w roku 1517. Autonomia Katalonii przetrwała jednak do XVIII wieku, jednak to właśnie tę datę przyjęło się uznawać odtworzenia autonomii, min. na początku XIX wieku, a także w 1913 i 1931r. Ostateczny cel jakim było wprowadzenie dużej samodzielności regionu udało się osiągnąć dopiero po upadku reżimu gen. Franco.

    Statut Katalonii jako wspólnoty autonomicznej w ramach państwa hiszpańskiego zatwierdzono w 1979 roku. Rok później w powszechnych wyborach regionalnych na stanowisko Prezydenta Wspólnoty wybrany został Jordi Pujol i Soley z partii Convergencia i Unio, który funkcję tą pełni do dziś dzień, ciesząc się dużym zaufaniem społecznym. Wraz ze swoją małżonką, Martą Ferrusolą, od lat walczy o jeszcze większe pogłębienie samodzielności Katalonii. Wśród żądań wymieniane są m.in. zwiększenie uprawnień prezydenckich, do tego stopnia, aby na terenie Wspólnoty był on drugą osobą po Królu, wyprzedzając w uprawnieniach nawet premiera Hiszpanii. Inne to m.in. obowiązek przemawiania przez Króla podczas pobytu w Katalonii wyłącznie w języku katalońskim. Są i inne, jak stworzenie oddzielnej reprezentacji olimpijskiej. A jak swobody mają się do rzeczywistości.

    Działania Generalitat (czyli parlamentu katalońskiego) skupiają się głównie w walce o pozycję języka narodowego. Jest on powszechnie używany w urzędach, szkołach, mediach a także w życiu religijnym. W wielu sklepach coraz częściej możemy spotkać się z katalońskim „llet” niż z kastylijskim „leche” na kartonach z mlekiem. Wśród mieszkańców, zwłaszcza prowincjonalnych miasteczek i wsi, częściej usłyszymy mowę przodków niż coraz bardziej popularny na całym świecie hiszpańskim. Jest to jednak zasługą samych Katalończyków, którzy zachowali swój język przez cały okres rządów zwalczających go frankistów.

    Wśród Katalończyków zauważyć daje się pewien, oryginalny podwójny patriotyzm. Z jednej strony jest to duma ze wspólnej z Kastylijczykami, czy Aragończykami historii, a więc głownie wielkiego imperium w basenie Morza Śródziemnego i w Nowym Świecie, a także wspólnej kultury i jej twórców. Z drugiej zaś jest także wywyższanie się ponad inne regiony.

   Czasem przejawia się to jako patriotyzm lokalny, czasem wręcz niemal jak szowinizm. Wymieniane bywają różne fakty, jak: pierwsza linia kolejowa w 1848 r., czy pierwsze fabryki. Również pierwsza drukarnia znajdowała się w obszarze języka katalońskiego, w Walencji. Właśnie to poczucie regionalno-narodowej dumy powoduje pewną niechęć wśród pozostałych mieszkańców Hiszpanii. Długa historia kraju, jego barwność kulturowa, a także niewątpliwie piękne krajobrazy i zabytki powodują, iż naprawdę warto bliżej poznać dzieje, kulturę i język Miro, Dalego oraz Gaudiego.

Tomasz Rados

SŁOWNICZEK

 

Dzień Dobry - Bon dia

Dobry wieczór - Bona tarda

Dobranoc - Bona nit

Przepraszam - Perdoni

Dziękuję - Gracies

Proszę - Sisplau

Gdzie jest ....? - On es ... ?

Do widzenia - A reveure

Autor jest absolwentem Instytutu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 2000-2003 był redaktorem naczelnym Magazynu Studentów ISM UW „pISMo”oraz członkiem Zarządu Stowarzyszenia „Centrum Młodych Dyplomatów”. Obecnie przygotowuje pracę doktorską na Uniwersytecie Warszawskim.

Zainteresowania badawcze: integracja europejska (wybrane polityki wspólnotowe, wzmocniona współpraca / uelastycznienie, fundusze strukturalne), stosunki międzynarodowe na Bliskim Wschodzie (bliskowschodni proces pokojowy).